Κάθε πόλος διαμορφώνεται είτε από την ύπαρξη κοινών γεωπολιτικών συμφερόντων είτε από καταναγκασμούς που επιβάλλει, σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, μια ηγεμονική δύναμη. Στο σημερινό πολυπολικό κόσμο όλοι οι πόλοι δεν είναι ισοδύναμοι. Άλλοι έχουν μεγαλύτερη ισχύ, κινούμενοι σε πλανητικό επίπεδο και άλλοι μικρότερη, δρώντας περιφερειακά. Όλοι οι πόλοι βρίσκονται σε διαρκή ανταγωνισμό για ανακατανομή της πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής επιρροής.
Σ’ αυτόν τον αέναο ανταγωνισμό οι ιδεολογίες διαδραματίζουν το ρόλο του «περιτυλίγματος» των γεωπολιτικών και γεωοικονομικών συμφερόντων. Αυτό ίσχυε και για τις παλαιότερες ιδεολογίες (π.χ. κομμουνισμός, αστικός φιλελευθερισμός κ.α.) και ισχύει ιδιαίτερα για την κυριαρχούσα σήμερα ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης που υποβαθμίζει την κρατική κυριαρχία, διαλύει την κοινωνική συνοχή, ανατρέπει τις πολιτισμικές αξίες και ομνύει σε μια παγκόσμια αγορά που εξαρτάται από τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η ισχύς κάθε κράτους, των ηγεμονικών δυνάμεων συμπεριλαμβανομένων, εξαρτάται από ένα πλήθος παραγόντων και του συνδυασμού αυτών. Μεταξύ των παραγόντων που καθορίζουν την κρατική ισχύ είναι: Η γεωγραφία, το μέγεθος και το μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού, η κατοχή ορυκτών πόρων και ιδιαίτερα ενεργειακών, η οικονομία σε σχέση με το εύρος της παραγωγής και την τεχνολογία που ενσωματώνει, η προηγμένη αμυντική βιομηχανία, η ισχύς των ενόπλων δυνάμεων, οι συμμαχίες, η αποτελεσματική διπλωματία, η κοινωνική ομοιογένεια και συναίνεση, η ύπαρξη υψηλής εθνικής στρατηγικής (εθνικό όραμα), η ικανότητα της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας κ.α.
Στον πολυπολικό κόσμο οι ηγεμονικές δυνάμεις εμφανίζουν ορισμένα στοιχεία τρωτότητας που οφείλονται στον μεταξύ τους έντονο ανταγωνισμό, αλλά και στην ανάδυση δυνάμεων που φιλοδοξούν να αποτελέσουν ένα νέο πόλο. Οι ηγεμονικές δυνάμεις είναι ισχυρές, αλλά όχι πανίσχυρες και δεν μπορούν να επιβάλλουν τη βούλησή τους σ’ όλες τις περιπτώσεις στις οποίες εμπλέκονται. Όταν δεν γίνεται σωστή εκτίμηση του πολύπλευρου συσχετισμού ισχύος, τότε αυτές αναγκάζονται να καταβάλουν το ανάλογο κόστος σε πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο.
Χαρακτηριστικές περιπτώσεις τρωτότητας των ηγεμονικών δυνάμεων είναι της Ρωσίας στον πόλεμο με την Ουκρανία, των ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν και της Κίνας στον παγκόσμιο εμπορικό-δασμολογικό πόλεμο, λόγω της καθοριστικής εξάρτησής της από τις εξαγωγές. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις ανάδυσης περιφερειακών ηγεμονικών δυνάμεων είναι το Ιράν και η Τουρκία.
Η Ρωσία
Η ρωσική εισβολή, το Φεβρουάριο του 2022, παρά την αρχική επιτυχία της, με την κατάληψη περίπου του 20% του εδάφους της Ουκρανίας, έχει οδηγηθεί σ’ έναν πόλεμο χαρακωμάτων και κατατριβής. Επί τέσσερα χρόνια ανταλλάσσονται καθημερινά πλήγματα με πυραύλους και drones κατά των ενεργειακών υποδομών, των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και των συγκοινωνιακών δικτύων των δύο αντιπάλων. Η Ρωσία, όλο αυτό το διάστημα, έχει καταβάλει μεγάλο κόστος ανθρώπινων απωλειών και στρατιωτικού υλικού, υπέστη επώδυνες οικονομικές κυρώσεις και απώλεσε την επιρροή που ασκούσε στην ΕΕ ως κύριος ενεργειακός προμηθευτής της. Το διεθνές κύρος της υποχώρησε και έδειξε αδυναμία να στηρίξει συμμάχους της, όπως η Συρία του Άσαντ, η Βενεζουέλα του Μαδούρου και η Κούβα. Δεν πέτυχε το στρατηγικό στόχο της να εντάξει την όλη Ουκρανία, που μεγάλο μέρος του πληθυσμού της είναι Ρώσοι, στη δική της σφαίρα επιρροής. Αντίθετα, προωθείται από τις Βρυξέλλες η προσχώρηση της Ουκρανίας στην ΕΕ και σχεδιάζεται η δημιουργία μιας νέας στρατιωτικής συμμαχίας μεταξύ Ευρώπης και Κιέβου. Πόσο πιο δύσκολη θα ήταν η θέση της Ρωσίας αν οι ΗΠΑ, υπό τη Διοίκηση Τραμπ, δεν είχαν σταματήσει, εδώ και ένα χρόνο, την άμεση οικονομική και στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας;
Οι ΗΠΑ.
Τον Ιούνιο του 2025 οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν επί 12 ημέρες το Ιράν. Στις 28 Φεβρουαρίου 2026 επιτέθηκαν ξανά. Στόχος τους η οριστική κατάργηση του πυρηνικού προγράμματός του, ο δραστικός περιορισμός της ανάπτυξης βαλλιστικών πυραύλων και η παύση της ενίσχυσης των πληρεξουσίων του στην ευρύτερη Μ. Ανατολή. Οι βομβαρδισμοί που διήρκεσαν πέντε εβδομάδες εξάλειψαν τη θρησκευτική και στρατιωτική ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας και προκάλεσαν σημαντικές καταστροφές στη χώρα, αλλά, δεν οδήγησαν στην άμεση συνθηκολόγησή της. Αντίθετα, προκάλεσαν μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Ακολούθησε μια εκεχειρία δύο εβδομάδων για την πραγματοποίηση διαπραγματεύσεων. Μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δε γνωρίζουμε αν θα υπάρξει μια οριστική συμφωνία, που θα ικανοποιεί τους στρατηγικούς στόχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αν υπάρξει και τι είδους συμβιβασμός ή αν επαναληφθούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Το Ιράν.
Μετά την επικράτηση της ισλαμικής επανάστασης του 1979 και τον οκταετή πόλεμο με το Ιράκ που ακολούθησε, το Ιράν, για λόγους ασφαλείας, άρχισε να οικοδομεί έναν ανεξάρτητο πόλο, συνασπίζοντας γύρω του κρατικές και μη σιιτικές δυνάμεις της περιοχής. Το ιδεολογικό πλαίσιο του νέου πόλου ήταν η εξ’ αρχής διακηρυγμένη θέση τής καταστροφής του σιωνιστικού Ισραήλ. Σημειώνεται ότι το Ιράν με το Ισραήλ δεν έχουν μεταξύ τους κοινά σύνορα γιατί παρεμβάλλονται η Συρία, η Ιορδανία και το Ιράκ. Η Ισλαμική Δημοκρατία συμμάχησε με τη Συρία του Άσαντ, οργάνωσε, χρηματοδότησε και εξόπλισε τη Χεσμπολάχ του Λιβάνου, τους Χούθι της Υεμένης, τη Χαμάς στη Γάζα και διάφορες σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Ο πόλος αυτός ονομάστηκε «Άξονας της Αντίστασης». Από τους Αμερικανούς και τους Ισραηλινούς αποκλήθηκε «Άξονας του Κακού». Παράλληλα το Ιράν ενέτεινε το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου για την κατασκευή πυρηνικών όπλων και ανέπτυξε ένα οπλοστάσιο πυραύλων, συμπεριλαμβανομένων βαλλιστικών, καθώς και drones με στόχο να καταστεί ηγεμονική περιφερειακή δύναμη.
Το όλο εγχείρημα αποδυναμώθηκε σημαντικά μετά την ανατροπή του Άσαντ στη Συρία και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ κατά της Χαμάς και της Χεσμπολάχ. Τώρα το Ιράν, χωρίς ισχυρούς συμμάχους, βρίσκεται αντιμέτωπο με τις στρατιωτικές μηχανές των Αμερικανών και των Ισραηλινών. Έχει ακόμα κάποια διαπραγματευτικά όπλα όπως το κλείσιμο, λόγω γεωγραφίας, του Στενού του Ορμούζ και την ικανότητά του να πλήττει τις ενεργειακές εγκαταστάσεις των άλλων χωρών του Περσικού Κόλπου. Τα όπλα αυτά είναι ικανά να αναγκάσουν τη μεγαλύτερη ηγεμονική δύναμη, τις ΗΠΑ, σε συμβιβασμό; Θα το διαπιστώσουμε το επόμενο διάστημα.
Η Τουρκία
Μια δεύτερη χώρα που επιχειρεί να καταστεί περιφερειακή ηγεμονική δύναμη στην περιοχή της Μ. Ανατολής είναι η Τουρκία, που θα εκμεταλλευτεί την όποια αποδυνάμωση του Ιράν και θα επιχειρήσει να συσπειρώσει τον ισλαμικό κόσμο με ιδεολόγημα τον αντισημιτισμό. Η Τουρκία κατέχει τη Βόρεια Κύπρο, η οποία αποτελεί προκεχωρημένο φυλάκιο προβολής ισχύος στην Α. Μεσόγειο. Επίσης ελέγχει τη Συρία, μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ, με εξαίρεση μια μικρή ζώνη των Δρούζων στα σύνορα με το Ισραήλ. Τουρκικές δυνάμεις βρίσκονται στο βόρειο Ιράκ, το Κατάρ, τη δυτική Λιβύη και τη Σομαλία, ενώ η Αλβανία της παρέχει ναυτικές διευκολύνσεις.
Η Τουρκία είναι μια μεγάλη πληθυσμιακά χώρα, με αξιόλογη βιομηχανική παραγωγή, ελέγχει τα Στενά και άρα τον Εύξεινο Πόντο, έχει το δεύτερο αριθμητικά μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και έχει αναπτύξει σημαντικά την αμυντική βιομηχανία της. Όλα αυτά την καθιστούν χρήσιμο εταίρο για τις ηγεμονικές δυνάμεις, ιδιαίτερα τη Ρωσία και την ΕΕ. Τις τουρκικές φιλοδοξίες δυσχεραίνει η έλλειψη ενεργειακών πόρων. Γι’ αυτό οι Τούρκοι αγόρασαν δύο ερευνητικά σκάφη και τέσσερα θαλάσσια γεωτρύπανα για αναζήτηση υπεράκτιων υδρογονανθράκων. Γι’ αυτό το Δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Το διακύβευμα βρίσκεται στην ενεργειακά πολλά υποσχόμενη Α. Μεσόγειο.
Το άρθρο αυτό, λόγω χώρου, δεν αναφέρεται αναλυτικά σε άλλες ηγεμονικές δυνάμεις όπως η Κίνα, η ΕΕ και διεξοδικά οι ΗΠΑ. Γι’ αυτές ο αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει στο «Ο πολυπολικός κόσμος του 2026» στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Αντίστασης.
Υ.Γ. Δύο από τις ηγεμονικές δυνάμεις, οι ΗΠΑ και η Ρωσία, στήριξαν την επανεκλογή του Βίκτωρ Όρμπαν στην Ουγγαρία. Απέτυχαν, ο Όρμπαν, μετά από 16 χρόνια, έχασε τις εκλογές. Νίκησε ο υποστηριζόμενος από την ΕΕ Πίτερ Μαγιάρ. Όλες οι ηγεμονικές δυνάμεις έχουν τα όρια τους.
ellinikiantistasi.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου